Tek Bir Direktör Karar Alabilir mi? Birleşik Krallık Şirketlerinde Direktör Atamaları ve Quorum Kuralları Üzerine

Şirket yönetimi söz konusu olduğunda – özellikle özel limited şirketlerde – en çok kafa karıştıran konulardan biri, tek bir direktörün şirket adına geçerli kararlar alıp alamayacağıdır. Bu durum, yönetim kurulundaki direktör sayısının istifa, azil veya ölüm gibi sebeplerle azaldığı ve geriye kalan kişinin şirket adına işlem yapıp yapamayacağının belirsiz olduğu durumlarda özellikle önem kazanır.

Bu yazıda, direktör atamalarına ilişkin yasal gereklilikleri, quorum (yeter sayı) kavramını ve model esas sözleşme (articles of association) hükümlerinin bu kurallarla nasıl etkileşime girdiğini ele alıyoruz.

Asgari Direktör Sayısı: Hukuki Gereklilikler

Companies Act 2006’nın 154. maddesi uyarınca, Birleşik Krallık’taki özel limited şirketlerin en az bir direktöre sahip olması gerekir. Bu direktörün aynı zamanda gerçek kişi (natural person) olması, yani insan olması şarttır (bkz. madde 155). Halka açık şirketlerde ise en az iki direktör bulunmalıdır.

Şirket bu asgari sayıya uymazsa, Secretary of State (Ticaret Bakanlığı yetkilisi) şirketten belirli bir süre içinde direktör atamasını talep eden bir direction (resmi talimat) verebilir (madde 156). Bu talimata uyulmaması hâlinde şirket ve yetkili görevlileri cezaî sorumluluk altına girebilir.

Pratikte çoğu özel şirket bu asgari gereklilikleri karşılamaktadır. Ancak, sorunlar genellikle şirketin kendi esas sözleşmesinde öngörülen direktör sayısının altına düşülmesi ya da mevcut direktörlerin quorum için yetersiz kalması durumlarında ortaya çıkar.

Quorum Nedir ve Neden Önemlidir?

Quorum, yönetim kurulunun geçerli bir toplantı yapabilmesi ve karar alabilmesi için gereken asgari direktör sayısını ifade eder. Özel limited şirketlerde kullanılan model esas sözleşmelerde, madde 11(2) quorum’un genellikle iki direktör olduğunu belirtir (aksi kararlaştırılmadıkça).

Ancak aynı model sözleşmede yer alan madde 7(2), şirketin yalnızca bir direktörü varsa bu direktörün tek başına karar alabileceğini ifade eder:

“Şirketin yalnızca bir direktörü varsa ve esas sözleşmede birden fazla direktör gerekliliği yoksa, direktörler tarafından müştereken karar alma kuralı uygulanmaz ve direktör, esas sözleşmedeki karar alma hükümlerine bağlı olmaksızın karar verebilir.”

Bu iki madde arasındaki ilişki yargıda önemli bir tartışma konusu olmuştur: Şirket önceden birden fazla direktöre sahipken şimdi yalnızca bir kişi kaldıysa, bu kişi şirketi yönetmeye devam edebilir mi?

Yargı Kararları: Tek Direktör Geçerli Karar Alabilir mi?

Son yıllarda mahkemeler bu konuda farklı görüşler ortaya koymuştur:

• Hashmi v Lorimer-Wing (Re Fore Fitness Investments) [2022] kararında, High Court madde 11(2)’yi katı şekilde yorumlamış ve quorum’un iki kişi olması gerektiğini belirtmiştir. Bu nedenle, tek direktör tarafından alınan kararlar geçersiz sayılmıştır.

• Re Active Wear Ltd [2022] davasında ise mahkeme, şirketin esas sözleşmesi değiştirilmemiş model hükümleri içeriyorsa madde 7(2)’nin uygulanabileceğini ve tek direktörün tek başına karar verebileceğini kabul etmiştir.

• Re KRF Services (UK) Ltd [2024] kararında mahkeme, önceki direktör sayısına bakmaksızın model esas sözleşmeye sahip şirketlerde madde 7(2)’nin geçerli olduğunu ve tek direktörün karar alabileceğini onaylamıştır.

Bu son karar model esas sözleşmeye dayalı yönetimlerde tek direktörlerin karar alabileceğine dair güven verici olsa da, ilk derece mahkemesi kararlarının bağlayıcı olmadığını ve ileride farklı bir yargı yaklaşımının benimsenebileceğini unutmamak gerekir.

Quorum Sağlanamayan Durumlarda Kalan Direktörler Ne Yapabilir?

Şirketin yönetim kurulu quorum sağlayamayacak şekilde küçülürse (örneğin istifa veya ölüm nedeniyle), kural olarak kurul karar alamaz. Bu ilke Re Alma Spinning Co (1880) davasında net şekilde ortaya konmuştur.

Ancak şirketin esas sözleşmesinde şu tür hükümler varsa kalan direktörler sınırlı durumlarda işlem yapabilir:

• Boş olan bir direktörlüğü doldurmak (vacancy fill)

• Genel kurulu toplantıya çağırmak

Bu durum Re Scottish Petroleum Co (1883) davasında örneklendirilmiştir: Dört direktörden ikisi istifa ettikten sonra kalan iki kişi, sözleşmede açıkça yetki verilmiş olması nedeniyle görevine devam edebilmiştir.

Boş Direktörlükler Nasıl Doldurulur?

Eğer esas sözleşme “kalan direktörlerin” boş pozisyonlara atama yapabileceğini öngörüyorsa, bu genellikle tek bir direktör tarafından da yapılabilir. Bu husus Channel Collieries Trust Ltd v Dover (1914) kararında açıkça belirtilmiştir.

Ancak sözleşmede bu yetki “yönetim kuruluna (the board)” tanımlanmışsa, bu ifade genellikle quorum sağlamış bir kurul anlamında yorumlanır (bkz. Faure Electric Accumulator Co Ltd v Phillipart (1888)). Böyle bir durumda tek başına atama yapılamaz; bunun yerine genel kurul devreye girer.

Uygulamada Tavsiye: Esas Sözleşmenizi Proaktif Şekilde Gözden Geçirin

Yargı kararlarının birbirinden farklı yorumlara dayanması ve esas sözleşmenin belirleyici rol oynaması nedeniyle şirketlere şu önerilerde bulunmak yerinde olur:

• Esas sözleşmenizi gözden geçirin ve hedeflediğiniz yönetim yapısına uygun olduğundan emin olun.

• Quorum ve atama yetkisi ile ilgili hükümleri netleştirin.

• Gerekirse, kalan direktörlerin belli durumlarda işlem yapabilmesini sağlayan yedek hükümler (fallback provisions) ekleyin.

Bu tür bir hazırlık, özellikle beklenmedik direktör değişikliklerinde şirketin faaliyetlerinin kesintiye uğramasını önleyebilir.

Sonuç

Tek bir direktörün geçerli karar alıp alamayacağı büyük ölçüde şirketin esas sözleşmesine bağlıdır. Son yargı kararları, model esas sözleşmeye sahip şirketlerde tek direktörlerin yetkili olabileceğini kabul etse de, bu konu hâlâ hukukî hassasiyet taşır. Net ve öngörülü bir sözleşme düzenlemesi, yönetimsel süreklilik ve riskten korunma açısından büyük önem taşır.

Kaynakça

Bu makalede ele alınan yasal düzenlemeler ve mahkeme kararları kamuya açık olup, aşağıda yer alan hukuk kaynaklarında da yaygın şekilde işlenmektedir:

• Practical Law UK Practice Notes (Thomson Reuters)

• LexisNexis UK

• Westlaw UK

• Companies Act 2006

• Re KRF Services Ltd [2024], Hashmi v Lorimer-Wing [2022], Re Active Wear Ltd [2022], Re Alma Spinning Co (1880), Re Scottish Petroleum Co (1883)

📌 Şirketinizin esas sözleşmesini gözden geçirmek, karar alma yetkilerini netleştirmek veya özel hazırlanmış bir governance yapısı oluşturmak istiyorsanız, FB Legal Consultancy size özel çözümler sunar. Detaylı bilgi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.